مسجد مقدس جمکران

مشاهده مشخصات

تاریخچه‌ی مسجد مقدس جمكران
مهم‌ترین پایگاه شیعیان شیفته و عاشقان دل سوخته‌ی حضرت بقیّه الله، اروحنا فداه، مسجد مقدس جمكران، در شش كیلومتری شهر مذهبی قم است. مطابق آمار، همه ساله، بیش از دوازده میلیون عاشق دل باخته، ‌از سرتاسر میهن اسلامی و جهان، در این پایگاه معنوی، ‌گرد می‌آیند، نماز تحیّت مسجد و نماز حضرت صاحب الزّمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ، را در این مكان مقدس به جای می‌آورند، با امام غایب از ابصار و حاضر در امصار و ناظر بر كردار، ‌رازِ دل می‌گویند، استغاثه می‌كنند، ندای «یابن الحسن!» سر می‌دهند، از مشكلات مادّی و معنوی خود سخن می‌گویند، با دلی خون بار، از طولانی شدن دوران غیبت، شكوه‌ها می‌كنند.
آنان كه از شناخت عمیق‌تری برخوردارند، به هنگام تشرف به این پایگاه ملكوتی، همه‌ی حوائج شخصی خود را فراموش می‌كنند و همه‌ی مشكلات دست و پاگیر زندگی را به فراموشی می‌سپارند و تنها «ظهور سراسر سرور منجی بشر، ‌امام ثانی عشر، حضرت ولی عصر، روحی و أرواح العالمین فداه، را مسئلت می‌كنند؛ زیرا، اگر این حاجت برآورده شود، دیگر مشكلی نخواهد ماند، ‌و اگر این حاجت روا نشود، ‌حلّ دیگر مشكلات، مشكل اساسی را حل نخواهد كرد.
***
مسجد مقدّس جمكران، روز هفدهم رمضان 373 هجری به فرمان حضرت بقیه‌ الله، أرواحنا فداه، در كنار روستای جمكران تأسیس شد. تاریخچه‌ی آن ـ به طوری كه در این نوشتار به تفصیل آمده ـ به دست شیخ صدوق (متوفای 381 هجری) در كتاب مونس الحزین بیان گردیده و كیفیت نماز تحیّت و نماز استغاثه به حضرت بقیه الله، أرواحنا فداه، در ضمن آن آمده است.
آن چه مسلّم است، این است كه این مسجد بیش از یك هزار سال پیش به فرمان حضرت بقیه الله، أرواحنا فداه، در بیداری، ـ نه در خواب ـ تأسیس گردید و در طول قرون و اعصار، پناهگاه شیعیان و پایگاه منتظران و تجلی‌گاه حضرت صاحب الزمان ـ علیه السّلام ـ بوده است.
علامه‌ی بزرگوار، میرزا حسین نوری، (متوفّای 1320 هجری) در كتاب ارزشمند نجم ثاقب‌ ـ كه به فرمان میرزای بزرگ، آن را تألیف كرد و میرزای شیرازی، ‌در تقریط خود، از آن ستایش فراوان كرد و نوشت: برای تصحیح عقیده‌ی خود،‌به این كتاب‌ مراجعه كنند تا از لمعانِ انوار هدایت‌اش، به سر منزل یقین و ایمان برسند. ـ تاریخچه‌ی تأسیس مسجد مقدس جمكران به شرح زیر آورده است.
شیخ فاضل، حسن بن محمّد بن حسن قمی، معاصر شیخ صدوق، در كتاب تاریخ قم از كتابِ مونس الحزین فی معرفه الحقّ و الیقین ـ از تألیفات شیخ صدوق ـ بنای مسجد جمكران را به این عبارت نقل كرده است:
شیخ عفیف صالح حسن بن مُثله‌ی جمكرانی می‌گوید:
شب سه‌شنبه، هفدهم ماه مبارك رمضان 393 هجری، در سرایِ خود خفته بودم كه جماعتی به درِ سرای من آمدند. نصفی از شب گذشته بود. مرا بیدار كردند و گفتند: «برخیز و امر امام محمّد مهدی صاحب الزّمان، صلوات الله علیه، را اجابت كن كه ترا می‌خواند.»
حسن بن مثله می‌گوید: «من، برخاستم و آماده شدم». چون به درِ سرای رسیدم، جماعتی از بزرگان را دیدم. سلام كردم. جواب دادند و خوشامد گفتند و مرا به آن جایگاه كه اكنون مسجد (جمكران) است، آوردند.»
چون نیك نگاه كردم، دیدم تختی نهاده و فرشی نیكو بر آن تخت گسترده و بالش‌های نیكو نهاده و جوانی سی‌ساله، بر روی تخت، بر چهار بالش، تكیه كرده، پیرمردی در مقابل او نشسته، كتابی در دست گرفته، بر آن جوان می‌خواند.
بیش از شصت مرد كه برخی جامه‌ی سفید و برخی جامه‌ی سبز بر تن داشتند، بر گرد او روی زمین نماز می‌خواندند.
آن پیرمرد كه حضرت خضر ـ علیه السّلام ـ بود، مرا نشاند و حضرت امام ـ علیه السّلام ـ مرا به نام خود خواند و فرمود: «برو به حسن بن مسلم بگو: «تو، چند سال است كه این زمین را عمارت می‌كنی و ما خراب می‌كنیم. پنج سال زراعت كردی و امسال دیگر باره شروع كردی، ‌عمارت می‌كنی. رخصت نیست كه تو دیگر در این زمین زراعت كنی،‌باید هر چه از این زمین منفعت برده‌ای، برگردانی تا رد این موضع مسجد بنا كنند.»
به حسن بن مسلم بگو: «این جا، زمین شریفی است و حق تعالی این زمین را از زمین‌های دیرگ برگزیده و شریف كرده است، تو آن را گرفته به زمین خود ملحق كرده‌ای! خداوند، دو پسر جوان از تو گرفت و هنوز هم متنبّه نشده‌ای! اگر از این كار بر حذر نشوی، نقمت خداوند، از ناحیه‌ای كه گمان نمی‌بری بر تو فرو می‌ریزد.»
حسن بن مثله عرض كرد: «سیّد و مولای من! مرا در این باره، نشانی لازم است؛ زیرا، مردم، سخن مرا بدون نشانه و دلیل نمی‌پذیرند.»
امام ـ علیه السّلام ـ فرمود: «تو برو رسالت خود را انجام بده. ما، در اینجا، علامتی می‌گذاریم كه گواه گفتار تو باشد. برو به نزد سیّد ابوالحسن، و بگو تا برخیزد و بیاید و آن مرد را بیاورد و منفعت چند ساله را از او بگیرد و به دیگران دهد تا بنای مسجد بنهند، و باقی وجوه را از رهق به ناحیه‌ی اردهال كه ملك ما است، ‌بیاورد، و مسجد را تمام كند، و نصفِ رهق را بر این مسجد وقف كردیم كه هر ساله وجوه آن را بیاورند و صرف عمارت مسجد كنند.
مردم را بگو تا به این موضع رغبت كنند و عزیز بدارند و چهار ركعت نماز در این جا بگذارند: دو ركعت تحیّت مسجد، در هر ركعتی، یك بار «سوره‌ی حمد» و هفت بار سوره‌ی «قل هو الله احد» (بخوانند) و تسبیح ركوع و سجود را، هفت بار بگویند.
و دو ركعت نماز صاحب الزمان بگذارند، بر این نسق كه در (هنگام خواندن سوره‌ی) حمد چون به «إیّاك نعبد و إیّاك نستعین» برسند، آن را صد بار بگویند، و بعد از آن، فاتحه را تا آخر بخوانند. ركعت دوم را نیز به همین طریق انجام دهند. تسبیح ركوع و سجود را نیز هفت بار بگویند. هنگامی كه نماز تمام شد، تهلیل (یعنی، لا إله إلاّ الله) بگویند و تسبیح فاطمه‌ی زهرا ـ علیها السّلام ـ را بگویند. آن گاه سر بر سجده نهاده، صد بار صلوات بر پیغمبر و آل‌اش، صلوات الله علیهم، بفرستند.»
و این نقل، از لفظ مبارك امام ـ علیه السّلام ـ است كه فرمود:
فَمَنْ صَلاّهُما، فَكَاَنَما صَلّی فِى الْبَیْتِ الْعَتیقِ؛ هر كس، این دو ركعت (یا این دو نماز) را بخواند، گویی در خانه‌ی كعبه آن را خوانده است.
حسن بن مثله می‌گوید: «در دل خود گفتم كه تو این جا را یك زمین عادی خیال می‌كنی، اینجا مسجد حضرت صاحب الزمان ـ علیه السّلام ـ است.»
پس آن حضرت به من اشاره كردند كه برو!
چون مقداری راه پیمودم، بار دیگر مرا صدا كردند و فرمودند: «در گلّه‌ی جعفر كاشانی ـ چوپان ـ بُزی است، باید آن بز را بخری. اگر مردم پول‌اش را دادند، با پول آنان خریداری كن، و گرنه پول‌اش را خودت پرداخت كن. فردا شب آن بز را بیاور و در این موضع ذبح كن. آن گاه روز چهارشنبه هجدهم ماه مبارك رمضان، گوشت آن بز را بر بیماران و كسانی كه مرض صعب العلاج دارند، انفاق كن كه حق تعالی همه را شفا دهد.
آن بز، ابلق است. موهای بسیار دارد. هفت نشان سفید و سیاه، هر یك به اندازه‌ی یك درهم، در دو طرف آن است كه سه نشان در یك طرف و چهار نشان در طرف دیگر آن است.»
آنگاه به راه افتادم. یك بار دیگر مرا فرا خواند و فرمود: «هفت روز یا هفتاد روز در این محل اقامت كن.»
حسن بن مثله می‌گوید: «من، به خانه رفتم و همه‌ی شب را در اندیشه بودم تا صبح طلوع كرد. نماز صبح خواندم و به نزد علی منذر رفتم و آن داستان را با او در میان نهادم.
همراه علی منذر، به جایگاه دیشب رفتیم. پس او گفت: «به خدا سوگند كه نشان و علامتی كه امام ـ علیه السّلام ـ فرموده بود، این جا نهاده است و آن،‌این كه حدود مسجد، با میخ‌ها و زنجیز‌ها مشخّص شده است.»
آنگاه به نزد سیّد ابوالحسن الرّضا رفتیم. چون به سرای وی رسیدیم، غلامان و خادمان ایشان گفتند:
«شما از جمكران هستید؟» گفتیم: «آری». پس گفتند: «از اوّل بامداد، سیّد ابوالحسن در انتظار شما است.»
پس وارد شدم و سلام گفتم. جواب نیكو داد و بسیار احترام كرد و مرا در جای نیكو نشانید. پیش از آن كه من سخن بگویم، او سخن آغاز كرد و گفت: «ای حسن بن مثله! من خوابیده بودم. شخصی در عالم رؤیا به من گفت:
«شخصی به نام حسن بن مثله، بامدادان، ‌از جمكران پیش تو خواهد آمد. آن چه بگوید، اعتماد كن و گفتارش را تصدیق كن كه سخن او، سخن ما است. هرگز، سخن او را ردّ نكن.» از خواب بیدار شدم و تا این ساعت در انتظار تو بودم.
حسن بن مثله، داستان را مشروحاً برای او نقل كرد. سیّد ابوالحسن، دستور داد بر اسب‌ها زین نهادند. سوار شدند. به سوی دِه (جمكران) رهسپار گردیدند.
چون به نزدیك دِه رسیدند، ‌جعفر شبان را دیدند كه گله‌اش را در كنار راه به چرا آورده بود. حسن بن مثله، به میان گلّه رفت.آن بز كه از پشت سرِ گلّه می‌آمد، به سویش دوید. حسن بن مثله، آن بز را گرفت و خواست پولش را پرداخت كند كه جعفر گفت: «به خدا سوگند! تا به امروز، من این بز را ندیده بودم و هرگز در گلّه‌ی من نبود، جز امروز كه در میان گلّه آن را دیدم و هر چند خواستم كه آن را بگیرم، میسر نشد.»
پس آن بز را به جایگاه آوردند و در آن جا سر بریدند.
سیّد ابوالحسن الرّضا به آن محلّ معهود آمد و حسن بن مسلم را احضار كرد و منافع زمین را از او گرفت.
آنگاه وجوه رهق را نیز از اهالی آن جا گرفتند و به ساختمان مسجد پرداخت و سقف مسجد را با چوب پوشانیدند.
سیّد ابوالحسن الرّضا، زنجیرها و میخ‌ها را به قم آورد و در خانه‌ی خود نگهداری كرد. هر بیمار صعب العلاجی كه خود را به این زنجیرها می‌مالید، ‌در حال، شفا می‌یافت.
ابوالحسن محمّد بن حیدر گفت: «به طور مستفیض شنیدم، پس از آن كه سیّد ابوالحسن الرّضا وفات كرد و در محلّه‌ی موسویان (خیابان آذر فعلی) مدفون شد، یكی از فرزندانش بیمار گردید. داخل اطاق شده سرِ صندوق را برداشت زنجیرها و میخ‌ها را نیافت.»
منبع شناسی مسجد جمكران
منابع تأسیس مسجد مقدّس جمكران به فرمان حضرت صاحب الزّمان، أوراحنا فداه، بر اساس تسلسل زمانی، به شرح زیر است:
1ـ نخستین كسی كه این داستان را در كتاب خود آورده، ابو جعفر محمّد بن علی بن بابویه، مشهور به شیخ صدوق (متوفای 381 هجری) است. ایشان، مشروح آن را در كتاب مونس الحزین فى معرفه الحق و الیقین درج كرده است.
با توجّه به این كه تأسیس این مسجد در عصر شیخ صدوق ـ رحمه الله ـ واقع شده، و ایشان در قم زندگی می‌كرد، طبعاً، همه‌ی جزئیات آن را بدون واسطه از حسن بن مثله، ‌و سید ابوالحسن الرضا و دیگر شاهدان عینی، شنیده و نقل كرده است.
كتاب مونس الحزین، همانند ده‌ها اثر گران‌بهای دیگر شیخ صدوق، در طول زمان، از بین رفته و به دست ما نرسیده است.
2ـ حسن بن محمّد بن حسن قمی، معاصر شیخ صدوق، صاحب كتاب گران سنگ تاریخ قم، شرح آن واقعه را از كتاب شیخ صدوق نقل كرده است.
كتاب تاریخ قم در عصر شیخ صدوق، به سال 378 هجری، در بیست باب به رشته‌ی تحریر درآمده است.
3ـ حسن بن علی بن حسن بن عبدالملك قمی، به سال 865 هجری آن را به فارسی ترجمه كرده است. (الذریعه، ج3، ‌ص276).
4ـ متن عربی كتاب، به دست مولی محمّد باقر مجلسی، (متوفّای 110 هجری) نرسیده، ولی ترجمه‌ی فارسی آن به دست ایشان رسیده (بحار، ج1، ص42) و احادیث مربوط به قم را در جلد «السّماء و العالم» از آن روایت كرده است. (بحار، ‌ج1، ص208ـ221).
5ـ سید نعمت الله جزائری، صاحب أنوار نعمانیّه (متوفّای 1112 هجری) ترجمه‌ی فارسی آن را دیده و داستان تأسیس مسجد مقدّس جمكران را با خوط خود،, از آن استنساخ كرده است. (بحار، ج53، ص254).
6ـ شاگرد فرزانه‌ی علّامه مجلسی، میرزا عبدالله افندی، (متوفای 1130 هجری) نسخه‌ای از ترجمه‌ی فارسی آن در بیست باب، در قم مشاهده كرده و گزارش آن را در تألیف گران‌بهای خود آورده و تصریح كرده است كه این ترجمه، به سال 865 هجری، به دستور خواجه فخر الدین ابراهیم، انجام یافته است. (ریاض العلماء ج1، ص319).
7ـ سیّد امیر محمّد اشرف، معاصر و شاگرد علاّمه مجلسی، ‌صاحب كتاب فضائل السّادات (متوفّای 1145 هجری) متن عربی آن را دیده و از آن نقل كرده است. (جنه المأوی، ص47).
8ـ سیّد محمّد بن محمّد بن هاشم رضوی قمی، به سال 1179 هجری، ‌بنا به خواهش محمد صالح معلم قمی، كتابی در این رابطه تألیف كرده و آن را خلاصه البلدان نام نهاده است. این كتاب، احادیث مربوط به شرافت قم و تاریخچه‌ی تأسیس مسجد مقدّس جمكران را در بر دارد. (الذّریعه، ج7، ص216).
9ـ شایسته‌ی تأمّل است كه آقا محمّد علی كرمانشاهی، فرزند وحید بهبهانی، (متوفّای 1216 هجری) به متن عربی تاریخ قم دسترسی داشته و در حاشیه‌ی خود بر كتاب نقد الرجال تفرشی، شرح حال «حسن بن مثله» و خلاصه‌ی داستان تأسیس مسجد مقدّس جمكران را به نقل از متن عربی آن آورده است. (بحار، ج53،‌ص234).
10ـ محقّق و متتبّع بی‌نظیر، میرزا حسین نوری، متوفّای 1320 هجری، پس از جست و جوی فراوان، به هشت باب از ترجمه‌ی تاریخ قم دست یافته (جنه المأوی، ص47 و بحار، ج53، ص234) و مشروح داستان تأسیس مسجد مقدّس جمكران را از ترجمه‌ی تاریخ قم، از روی دست خط سیّد نعمت الله جزائری، ‌در آثار ارزشمند خود آورده است:
1ـ جنه المأوی، ‌چاپ بیروت، دار المحجّه البیضاء، 1412 هجری، ‌ص42ـ46.
2ـ همان، به پیوستِ بحارالأنوار، چاپ بیروت، مؤسسه الوفاء 1403 هجری، ج53، ص230ـ234.
3ـ نجم ثاقب، چاپ تهران، علمیه‌ی اسلامیه، بی‌تا، ص212ـ215.
4ـ كلمه‌ی طیبه، چاپ سنگی، بمبئی، 1303 هجری، ‌ص337.
5ـ مستدرك الوسائل، ‌چاپ قم، مؤسسه‌ی آل البیت ـ علیهم السّلام ـ ،‌1407 هجری، ج3، ص432 و 447.

علي اكبر مهدي پورـ انتظار، ج5، ص335

مشاهده مشخصات

آداب و اعمال مسجد جمكران
نماز مسجد مقدس جمكران
امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ خطاب به حسن بن مثله فرمودند:
به مردم بگو تا به این مكان رغبت نمایند و آن را عزیز دارند و در آن چهار ركعت نماز بخوانند دو ركعت به نیت نماز تحیت مسجد است كه در هر ركعت یك بار سوره حمد و هفت بار سوره‌ی اخلاص خوانده می‌شود و ذكر ركوع و سجود را نیز هفت بار تكرار كند.[1]
و دو ركعت دیگر را به نیت نماز امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ بخوانند به این ترتیب كه چون سوره‌ی حمد را شروع به خواندن نمایند و به «ایاك نعبد و ایاك نستعین» برسند آن را صد بار تكرار كنند و بعد از آن بقیه سوره حمد را بخوانند، سپس سوره‌ی اخلاص را فقط یك بار بخوانند و آنگاه ذكر ركوع و سجود را هفت بار تكرار نمایند، ركعت دوم را نیز به همین طریق بخوانند؛ چون نماز را تمام كنند یك بار تهلیل (لا اله الا الله) بگویند و سپس تسبیحات حضرت فاطمه‌ی زهرا ـ سلام الله علیها ـ را گفته سر به سجده گذارند و صد بار صلوات بر پیامبر و آل پیامبر بفرستند.
جناب حسن بن مثله ـ رحمه الله ـ می‌گوید: سپس امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ فرمودند:
فَمَن صَلاّها فَكأنَّما صلّی فی البیت العتیق.[2]
هر كس این نماز را بخواند مانند آن است كه در كعبه نماز خوانده است.
آداب مسجد جمكران
چون مسجد مقدس جمكران از ویژگی زیارت حضرت بقیه الله الأعظم ـ ارواحنا فداه ـ هم برخوردار است سزاوار است زائرین محترم، آداب زیارت را مراعات كنند كه به چند نكته از آنان اشاره می‌شود:
1. زائر از بهترین و پاكیزه‌ترین لباس‌ها استفاده نمایند.
2. زبانش به ذكر تكبیر و تحمید و تسبیح و تهلیل و صلوات مشغول باشد.
3. هنگام داخل شدن در حرم و زیارتگاه‌ها سعی نماید در تحصیل رقّت قلب و خضوع و شكستگی و تصوّر جلالت قدر و معرفت به این كه امام ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ما را می‌بیند و كلام ما را می‌شنود و سلام ما را جواب می‌دهد.
شایسته است در موقع اذن طلبیدن تدبّر در محبّت و لطفی كه امام ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ به شیعیان زائر خود دارند، كنند.
و همچنین تأمّل كند در خرابی‌های حال خود و عمل خویش كه چه خلاف‌هایی مرتكب شده و عهد و پیمان و دستورات نورانی آن بزرگوار را نادیده گرفته است و به یاد اذیّت‌هایی كه به ایشان و خاصّان و دوستان ایشان انجام داده است.
به راستی كه اگر كسی تأمّل كند، قدم‌ها از رفتن باز می‌ایستد و قلب‌ها هراسان و چشم‌ها گریان می‌شود و این تمام آداب است.
4. داخل شدن به حرم ائمه‌ی اطهار ـ علیهم السّلام ـ و مساجد بر انسان جنب و زن در ایام عادت حرام است و همچنین در وارد شدن به این مكان‌های مقدس مستحب است انسان با وضو باشد.
5. باید دعا و زیارتی كه از طرف اهل‌بیت ـ علیهم السّلام ـ به ما رسیده، خوانده شود و از زیارتی كه بعضی بی‌خبران عوام آنها را با بعضی از زیارات مأثوره و معتبره مخلوط كرده‌اند و نادانان را به آن مشغول كرده‌اند دوری كند.
شیخ كلینی روایت كرده از عبدالرحیم قصیر كه گفت:
بر امام صادق ـ علیه السّلام ـ وارد شدم و گفتم:
فدایت شوم از پیش خود دعایی اختراع كردم!
آن حضرت فرمودند:
واگذار مرا از اختراع خود، هرگاه تو را حاجتی روی دهد پناه ببر به حضرت رسول ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و دو ركعت نماز كن و هدیه كن آن را به سوی آن حضرت.
6. همه‌ی اعمال اعمّ از زیارت و نماز و دعا، چه در این مكان مقدس و چه در زیارت‌های دیگر ائمه‌ی اطهار ـ علیهم السّلام ـ را می‌توان به نیابت از حضرت مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ انجام داد.
7. كلام لغو و بیهوده در موقع انجام اعمال عبادی در این مكان مقدس (مسجد جمكران) مذموم است و مانع رزق و باعث قساوت قلب می‌شود.
8. زائران عزیز نباید وسیله‌ی مزاحمت دیگر زوّار را فراهم آورند و همچنین خدّام با زائران با كمال ادب برخورد نمایند تا زائران در كمال آزادی و اطمینان قلب كه لازمه‌ی هر عمل عبادی است از آن مكان شریف توشه گیرند.
زنانی كه با لباس‌های مستهجن و آرایش كرده و با وقاحت و گفتارهای بلند به نحوی كه مانع استفاده‌های معنوی زوّار و باعث حواس پرتی عبادت كنندگان و گریه كنندگان می‌شود از هر گروهی كه هستند سدّ سبیل الله می‌شوند و راه خدا را می‌بندند كه این گونه زیارت از عبادت نیست.
حضرت امیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ طیّ فرمایشی گهربار خطاب به اهل عراق می‌فرمایند:
خدا لعنت كند كسی را كه غیرت ندارد.[3]
چگونگی نوشتن عریضه برای امام عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ
از جمله كرامت‌های آشكار امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ،‌حاصل شدن مقاصد و حوائج با فرستادن عریضه‌ی استغاثه به حضرتش می‌باشد. این امر با دیدگان مشاهده گردیده و با وجدان تجربه شده است و چگونگی آن به این صورت است كه متن زیر را همراه با حاجت خود می‌نویسید؟
بسم الله الرحمن الرحیم، كَتَبْتُ یا مَولایَ صَلَواتُ اللهِ عَلَیْكَ مُسْتَغیثاً، وَ شَكَوْتُ ما نَزَلَ بی مُسْتَجیراً بِاللهِ عَزَّ وَ جَلَّ، ثُمَّ بِكَ مِنْ اَمْرٍ قَدْ دَهَمَنی، وَ أَشْغَلَ قَلْبی، وُ أَطالَ فِكْری، وَ سَلَبَنی بَعْضَ لُبّی، وَ غَیَّرَ خَطیرَ نِعْمَهِ الهِ عِنْدی، أَسْلَمَنی عِنْدَ تَخَیُّلِ وُرُدِهِ الْخَلیلُ، وَ تَبِرَّأَ مِنّی عِنْدَ تَرائی إقبالِهِ إِلَیَّ الْحَمیمُ، وَ عَجَزَتْ عَنْ دِفاعِهِ حیلَتی، وَ خانَنی فی تَحَمُّلِهِ صَبْری وَ قُوَّتی.
فَلَجَأْتُ فیهِ إِلَیْكَ، وَ تَوَكَّلْتُ فِی المَسْألَهِ لِلّهِ جَلَّ ثَناؤُهُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْكَ فی دِفاعِهِ عَنّی، عِلْماً بِمَكانِكَ مِنَ اللهِ رَبِّ العالَمینَ، وَلِیِّ التَّدْبیرِ وَ مالِكِ الاُمَورِ، وَاثِقاً بِكَ فِی المُسارَعَهِ فِی الشَّفاعَهِ إِلَیْهِ جَلَّ ثَناؤُهُ فی أَمْری، مُتَیَقِّناً لِإجابَتِهِ تَبارَكَ وَ ‌تعالی إِیَّاكَ بِإِعطائی سُؤْ لی.
وَ أَنْتَ یا مَولایَ جَدیرٌ بِتَحْقیقِ ظَنّی، وَ تَصْدیقِ أَمَلی فیكَ، فی أَمْرٍ كَذا و كَذا به جای این كذا و كذا حاجت خود را بنویس، فیما لا طاقَهَ لی بَحَمْلِهِ، ولا صَبْرَ لی عَلَیْهِ وَ إِنْ كُنْتُ مُسْتَحِقّاً لَهُ وَلِأَضْعافِهِ بِقَبیحِ أَفعالی، وَ تفْریطی فِی الواجِباتِ الَّتی لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، فَأَغِثْنی یا مَولایَ صَلَواتُ اللهِ عَلَیْكَ عِنْدَ الكهْفِ، وَ قَدِّمِ المَسْأَلَهَ لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فی أَمْری، ‌قَبْلَ حُلُولِ التَّلَفِ، وَ شَماتَهِ الْأَعداءِ، فَبِكَ بُسِطَتِ النِّعْمَهُ عَلَیَّ.
وَ اسأَلِ اللهَ جَلَّ جَلالُهُ لی نَصْراً عَزیزاً، وَ فَتْحَاً قَریباً، فیهِ بُلُوغُ الْآمالِ، وَ خَیْرُ الْمَبادی، وَ خواتیمُ الأَعْمالِ، وَ الْأَمْنُ مِنَ المَخاوِفِ كُلِّها فی كُلِّ حالٍ، إِنَّهُ جَلَّ ثَناؤُهُ لِما یَشاءُ فَعّالٌ، وَ هُوَ حَسْبی وَ نِعْمَ الوَكیلُ فِی المَبْدَءِ وَ الْمَآلِ.
عریضه را می‌توان در ضریح یكی از ائمه‌ی معصومین ـ علیهم السّلام ـ انداخت كه به محضر امام عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ برسد و ایشان حاجت را برآورده كند.
یا از خاك مطهری، گل خالص تهیه كرده و عریضه را در میان آن قرار داده و در نهر یا چشمه‌ی آب یا چاه عمیقی بیندازید و قبل از انداختن بر بالای نهر یا چشمه رفته و یكی از نائبان حضرت بقیه الله ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ عثمان بن سَعد عَمْری، محمد بن عثمان، حسین بن روح، علی بن محمد سمری ـ قدس سره الشریف ـ را مورد خطاب قرار داده و بگویید:
یا فُلانَ بْنَ فُلانٍ سَلامٌ عَلَیْكَ، أَشْهَدُ أَنَّ وَفاتَكَ فی سَبیلِ اللهِ، وَ أَنّكَ حَیٌّ عِنْدَ الهِ مَرزُقٌ، وَ قَدْ خاطَبْتُكَ فی حَیاتِكَ الَّتی لَكَ عِنْدَ اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ، وَ هذِهِ رُقْعَتی وَ حاجَتی إلی مَولانا صَلَّی الله عَلَیهِ وَ آلِهِ، فَسَلِّمها إِلَیْهِ، فَأَنْتَ الثِّقَهُش الْأَمینُ.
سپس عریضه را در نهر یا چاه یا چشمه بیاندازید، كه انشاء الله تعالی حاجت او برآورده شود.[4]
مرحوم علامه مجلسی فرموده است: هنگام انداختن عریضه چنین خیال نمایید كه نامه را به نایب خاص تسلیم می‌كنید.[5]

--------------------------------------------------------------------------------
[1] . گفتنی است كه نماز تحیت مسجد فقط در مكان مسجد و در مقام امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ وارد شده و خواندن آن در غیر آن مكان مانند حیاط مسجد وارد نشده است.
[2] . به خانه‌ی خدا وسط مسجد الحرام «بیت العتیق» می‌گویند.
[3] . اعمال مسجد مقدس جمكران، ص29.
[4] . منهاج العارفین، ص448 ـ المصباح، ص531.
[5] . بحارالانوار، ج94، ص30.
محمد جواد بستاني راد ـ مسجد جمكران ميعادگاه ديدار، ص37

نظر بزرگان در مورد مسجد جمكران
مسجد جمكران در نظر بزرگان همواره از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردا بوده است كه در این جا نظرهای بعضی از دانشمندان اسلامی و بزرگان را می آوریم.
نظر آیت الله حائری ـ رحمه الله علیه ـ
مسجد جمكران یكی از آیات باهره عنایت آن حضرت است و توضیح این مطلب را در ضمن چند جهت كه بعضی از آن غافل اند بیان می كنیم:
1. داستان مربوط به بنای مسجد كه در بیداری بوده و از كتاب تاریخ قم كه از صدوق علیه الرحمه نقل شده است معتبر است.
2. داستان، مشتمل بر جریانی است كه مربوط به یك نفر نیست، برای این كه صبح كه مردم بیدار می شوند، می بینند با زنجیر علامت گذاشته شده است كه مردم باور كنند و این زنجیر مدتی در منزل سید محترمی به نام سید ابوالحسن الرضا بوده و مردم با آن شفا می گرفتند و بعداً بدون هیچ جهت طبیعی، مفقود می شود.
3. جای دور از شهر و در وسط بیابان جای نیست كه مورد جعل یك مرد جمكرانی بشود آن هم دست تنها و در یك شب ماه رمضان.
4. نوعاً مردم عادی به واسطه ی خواب، یك امامزاده را معین می كنند و مسجد از تصور مردم عادی دور است.
5. اگر پیداش این مسجد روی احساسات مذهبی و علاقه مفرط مردم به حضرت صاحب الاامر _ علیه السلام _ بود باید همه اش توسل به آن بزرگوار باشد و در همین زمان هم مردم بیشتر زیارت حضرتش را در آن مسجد قرائت می كنند و متوسل به آن بزرگوار می شوند؛ در صورتی كه در این دستور معنوی اصلاً اسمی از حضرتش نیست، حتی تا به حال بیشتر معروف به مسجد جمكران است نه مسجد صاحب الزمان.
6. آن كه متن دستور، موافق با ادله ی دیگر است، برای این كه هم نماز تحیت مسجد وارد شده است و هم نماز صد بار << ایاكُ نعبدْ و ایاكُ نستعین >> .
7. این دو داستان مشهود خودم بود و داستان های دیگری نیز هست كه فعلاً تمام خصوصیات آن را در نظر ندارم بعداً ان شاء الله تحقیق نموده و در این دفتر باذن الله تعالی ذكر می كنم.
8. در آن موقع كه زمین این قدر بی ارزش بوده است فقط یك مساحت كوچكی را مورد این دستور قرار داده اند كه ظاهراً حدود سه چشمه از مسجد فعلی است ( ظاهراً آن چشمه ای كه در آن محراب هست و در طرفین می باشند )؛ ولی در زمان ما خیلی بزرگ شده است.
این عبارات نگارنده كه خالی از وسوسه نبوده و من ( نگارنده ) نیز خیلی به نقلیات مردمان خوش بین نیستم به صحت این مسجد مبارك قطع دارد و الحمدلله علی ذلك و علی غیره من النعم التی لا تحصی. [1]
نظر آیت الله العظمی مرعشی نجفی ـ رحمه الله علیه ـ
مسجد جمكران از اوایل غیبت صغرای حضرت بقیه الله _ روحی له الفداء _ است.
و در نوشتجات قدیمه سه اسم دارد:
1. مسجد جمكران.
2. مسجد حسن بن مثله.
3. مسجد صاحب الزمان.
و هر كدام از این سه اسم به مناسبتی گفته شده.
مسجد جمكران می گویند؛ چون متصل به قریه ی جمكران یكی از قراء شهر مذهبی قم است.
مسجد شیخ حسن بن مثله می گویند؛ نظر به این كه در زمان او و به همت او این مسجد ساخته شده است.
مسجد صاحب الزمان می گویند! نظر به این كه وجود مبارك امام زمان در آنجا مكرر دیده شده.
و این مسجد شریف مورد احترام كافه شیعه بوده است از غیبت صغراء ( از شب سه شنبه 17 ماه مبارك رمضان سال 393 كه امام زمان ـ عجل الله تعالی و فرجه الشریف ـ دستور تأسیس آن را به شیخ حسن بن مثله داده ) تا به امروز كه حدود یك هزار و بیست و دو سال می شود و همین طور كه شیخ بزرگوار محدث عالی مقدار مرحوم آیت الله صدوق _ رحمه الله علیه _ كتابی به نام << مونس الحزین >> دارند كه حقیر آن نسخه را ندیده ام، ولی مرحوم آقای حاج میرزا حسین نوری استاد استاد حقیر از آن كتاب نقل می فرماید و در آن كتاب مفصلاً قضیه مسجد جمكران و تاریخ حدوث آن را نقل نموده و بالجمله این مسجد مقدس مورد احترام علماء اعلام و محدثین كرام شیعه بوده و كرامات متعددی از مسجد جمكران دیده شده است.
و نیز چند مرتبه تعمیر و بنا شده است، بناء اول در زمان حسن بن مثله بوده، بناء دوم او در زمان شیخ صدوق، سپس در زمان صفویه هم چند مربته تعمیراتی صورت گرفته و در زمان ریاست مرحوم آیت الله حائری، مرحوم حجه الاسلام آقای شیخ محمد تقی یزدی بافقی هم تعمیراتی كرده اند وبعد از او آقای حاج آقا محمد، معروف به آقازاده كه از تجار محترم قم هستند و هنوز در قید حیاتند، ایشان نیز تعمیراتی انجام داده اند.
در این مسجد شریف مكرر كراماتی پیدا شده است كه مرحوم شیخ محمد علی كجویی معروف به قمی در كتاب تاریخ قم در جلد اول و دوم به كراماتی كه در آن جا اتفاق افتاده و اشخاصی كه شرفیاب حضور مبارك حضرت ولی عصر _ علیه السلام _ شده اند اشاره كرده.
خلاصه جای تردیدی نیست كه مورد اهمیت و مورد احترام شیعه بوده است و نمازی هم در آن جا نقل شده است، البته بهتر این است كه آن نماز را به قصد رجاء به جا بیاورند و این مسجد موقوفاتی هم داشته، اراضی متعددی در اطراف داشته و در خود شهر مقدس قم رقباتی وقف این مسجد داشته كه اكثر اینها از حال وقفیت بیرون رفته و ملك شده است و راجع به این مسجد كتابچه های مختصری نوشته شده، ولی آنچه كه باید و شاید در خصوصیات او نقل نشده.[2]
نظر آیت الله بهاء الدینی ـ رحمه الله علیه ـ درباره مسجد جمكران
عارف سالك، حضرت آیت الله العظمی بهاء الدینی پیرامون بركات این مسجد می فرمودند:
<< مكرر مشاهده شده در مسیری كه از جاده ی قدیم قم _ كاشان حركت می كردم، همین كه بر موازات مسجد جمكران می رسیدم، حالم دگرگون می شد و اگر كسالتی داشتن همان لحظه بر طرف می شد>>.[3]
سخنان حضرت آیه الله فاضل لنكرانی
حضرت آیت الله فاضل فرمودند: مرحوم والد به مسجد جمكران خیلی معتقد بود، فرمودند: من قبل از آمدن آیت الله بروجردی به قم خواب دیدم كه در مسجد جمكران هستم.
آن موقع مسجد جمكران یك حیاطی داشت و در وسط آن حیاط یك آب انباری بود كه سقف آن یك متر مرتفع تر از حیاط مسجد بود، روی سقف آب انبار، منبری گذاشته اند و شیخ طوسی ـ رحمه الله علیه ـ روی آن نشسته و تمام روی آن سقف و كف حیاط مملو از طلبه است.
پدرم فرمودند، تعبیرم از این خواب این بود كه شخصیتی به قم خواهد آمد و طلاب گرد او جمع خواهند شد و حوزه رونق خواهد گرفت، طولی نكشید كه آیت الله بروجردی به قم آمدند. این كه چرا شیخ طوسی را خواب دیده و آن هم در مسجد جمكران، تعبیر آن بعدها مشخص شد؛ زیرا مرحوم آیت الله بروجردی به شیخ طوسی و آثار او بسیار اهمیت می داد، وقتی عبارات شیخ را از كتاب خلاف یا مبسوط می خواند، مثل این كه روایتی از امام معصوم _ علیه السلام _ دارد می خواند با احترام و دقت در جزئیات كلمات آن همانند كلمات معصومین ـ علیه السلام ـ مسجد جمكران هم شاید كاشف از این باشد كه اصل آمدن ایشان به قم و رسیدن به مقام مرجعیت مطلقه با عنایت امام زمان _ علیه السلام_ بوده است.[4]
یك قربانی به مسجد جمكران بفرستید
حضرت آیت الله فاضل لنكرانی فرمودند: هر وقت برای حضرت آیت الله العظمی بروجردی مشكلی پیش می آمد پدرم كه خود از عاشقان امام زمان و علاقه زیادی به مسجد مقدس جمكران داشت به محضر آقا عرض می كردند: یك قربانی برای مسجد جمكران بفرستید تا رفع مشكل شود. [5]
سخنان حضرت آیت الله مكارم شیرازی
مسجد جمكران، مطابق روایت موجود به فرمان حضرت مهدی مولانا صاحب العصر و الزمان برای هدف بزرگی در این منطقه خاص از شهر تاریخی مذهبی قم ساخته شده و حسن بن مثله جمكرانی كه مردی پاك دل و پاك سرشت بود، در بیداری ( و نه در خواب ) این دستور را دریافت كرده و با تشریفات خاصی این مسجد را بنا نمود.
به همین دلیل هر كس در فضای ملكوتی آن قرار می گیرد احساس روحانی عجیب و جاذبه معنوی فوق العاده می كند.
این جاذبه نیرومند معنوی به اضافه قضاء حوائج و حل مشكلات فراوانی كه مردم از عبادت در آن و توسل به حضرت مهدی ـ ارواحنا فداه ـ دیده اند، سبب شده كه روز به روز بر شكوه دامنه آن افزوده شود و خیل مشتاقان از سراسر كشور پهناور اسلامی، بلكه از خارج از كشور در مواقع مختلف به سوی آن بشتابند و از این چشمه كوثر و منبع خیر و بركت هر كدام به مقدار استعداد خود بهره گیرند. علمای بزرگ همواره برای این مسجد احترام خاصی قائل بوده اند و در آن راز و نیاز فراوان داشته اند و هم اكنون نیز مورد توجه علما، فضلا و مراجع بزرگ است. [6]
چند سوال و پاسخ از آیت الله مكارم
1. آیا اضافات مسجد جمكران حكم آن را دارد یا باید اعمال مسجد در همان مسجد قدیم انجام گردد؟
جواب : ظاهر این است كه آنچه در مسجد توسعه داده شده و می شود، جزء مسجد است و اعمال مزبور را در تمام مسجد می توان انجام داد، همان گونه كه توسعه مسجد الحرام و مسجد النبی _ صل الله علیه و اله وصلم - و مسجد كوفه نیز در حكم این مساجد است. [7]
2. آیا اعمال مسجد كه در روایت وارد شده برای مسافر و غیر مسافر یكسان است؟
جواب: آری، درباره همه یكسان است.
3.كسانی كه نتوانند تمام اعمال آن را به جا آورند آیا می توانند فقط نماز امام زمان _ علیه السلام _ را انجام داده و نماز تحیت را ترك كنند؟ یا صلوات را به جای این كه در سجده بجا آورند در اثناء راه بفرستند؟
جواب: مانعی ندارد؛ ولی در این گونه موارد اعمال را به قصر قربت مطلقه انجام دهند، بلكه در موارد اختیار كه اعمال به طور كامل انجام می شود احتیاط آن است كه قصد قربت مطلقه شود.
4. كسانی كه قصد اقامت ده روز در قم كرده اند آیا می توانند به مسجد جمكران رفته و اعمال را به جا آورند و باز گردند؟
جواب: اگر نماز چهار ركعتی خوانده باشند ضرری به قصد اقامه ی آنها نمی زند؛ ولی اگر از اول چنین قصدی داشته باشند مشكل است و بهتر آن است كه چنین افرادی كه از اول قصد تشرف به مسجد را دارند قصد اقامه ده روز نكنند و نمازهای خود را شكسته انجام دهند .
5. كسانی كه همه هفته برای گرفتن حاجتی یا برای عرض ارادت به محضر مبارك آن حضرت _ علیه السلام _ به این مسجد تشرف حاصل می كنند یا مثلاً در طول یك سال چندین ماه متوالی همه هفته به مسجد مشرف می شوند، كثیر السفر محسوب می شوند یا نه؟
جواب: ظاهر این است كه این افراد به حكم كثیر السفر نیستند و باید نماز خود را شكسته بخوانند.
6. آیا ایام هفته و شبهای آن، تفاوتی در اعمال مسجد دارد و آیا شب چهار شنبه ها خصوصیتی دارد؟
جواب: ظاهر این است كه تفاوتی میان ایام هفته نیست؛ ولی از آن جا كه شب و روز جمعه ذاتاً دارای اهمیت فوق العاده ای نسبت به سایر ایام است هر عمل خیری در آن انجام داده شود ارزش بیشتری خواهد داشت؛ ولی شبهای چهار شنبه با سایر شب های هفته مساوی است. [1]
خداوند همه را موفق به استفاده از معنویت های این مسجد و توسل به ذیل عنایت حضرت بقیه الله مهدی ارواحنا فداه بدارد. [2]
[1] . كتاب خطی آیت الله حائری یزدی ( ره ) ص 53 .
[2] . مسجد مقدس جمكران تجلیلگاه صاحب الزمان، ص 46.
[3] . آیت بصیرت، ص 108 .
[4] . مسجد مقدس جمكران، تجلیلگاه صاحب الزمان _ علیه السلام _ ص 50 به نقل از مجله حوزه 44 _ 43، ص 140 .
[5] . همان ، ص 51 .
[6] . همان ، ص 52 .
[7] . مكان قبلی مسجد مقدس جمكران قبل از گسترش به صورت سه اتاقی با دو محراب كوچك بوده و اكنون به دستور مرحوم آیت الله العظمی مرعشی نجفی به وسیله سنگ فرشهای سیاه علامت گذاری شده است و در قسمت جلو مسجد رو به روی محراب اصلی واقع می باشد.
محمد جواد بستاني راد _ مسجد جمكران ميعادگاه ديدار ، ص 21

مسجد مقدس جمکران		رتبه موضوع	ابزار موضوع ابزار موضوع حالت موضوع بندی حالت خطی مشاهده نسخه قابل چاپ ارسال موضوع به دوستان مشترک شدن در موضوع	جستجو در موضوع جستجو در موضوع
نویسنده	پیام